માહિતી અધિકાર અધિનિયમ, 2005 વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો: 1. માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદાના મૂળ ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 19માં રહેલા છે, જે વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારની ખાતરી આપે છે. તેમ છતાં ભારતને વસાહતી કાળના (બ્રિટિશ સમયના) 'ઓફિશિયલ સિક્રેટ્સ એક્ટ' (સત્તાવાર રહસ્યોનો કાયદો) માંથી 'માહિતી અધિકાર અધિનિયમ-૨૦૦૫' સુધી પહોંચતા એંસી વર્ષ જેટલો સમય લાગ્યો 2. માહિતી અધિકાર અને પ્રાઇવસીના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે જાહેર હિત (Public Interest) એ એક માપદંડ છે. જો વ્યાપક જાહેર હિત રહેલું હોય, તો મુખ્ય માહિતી કમિશનર વ્યક્તિગત પ્રકારની માહિતી પણ પૂરી પાડી શકે છે ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
Asked in GPSC Deputy Director of Information, Class-1 and Assistant Director of Information (Journalism), Class-2 2026
Show answer
Answer: C. 1 અને 2 બંને
More GPSC Prelims previous year questions questions
- સમાચારપત્રની વિશેષતાઓના સંદર્ભમાં નીચેનાં વિધાનો તપાસો: 1. સમાચારપત્ર માટેની પાયાની શરતોમાં સામયિકતા (Periodicity) અને માહિતીનો સમાવેશ થાય છે. 2. સાચું સમાચારપત્ર અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછું બે વાર પ્રકાશિત થવું અનિવાર્ય છે. 3. તે કોઈ ચોક્કસ વર્ગ કે રુચિ પૂરતું મર્યાદિત ન હોતા, કિંમત ચૂકવનાર તમામ જનતા માટે સુલભ હોવું જોઈએ. 4. હસ્તલિખિત પત્રોથી અલગ, તેનું યાંત્રિક માધ્યમ દ્વારા મુદ્રણ થવું એ તેની પાયાની વિશેષતા છે. ઉપર પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
- નીતિગત સંદેશાવ્યવહાર વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો: 1. અસરકારક નીતિ વિષયક સંવાદ (Policy Communication) જટિલ સરકારી પહેલોને સ્પષ્ટ અને સુલભ માહિતીમાં વિભાજિત કરીને લોકોની સમજ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે 2. નીતિગત સંદેશાવ્યવહારને અસરકારક બનાવવા માટે પરંપરાગત મીડિયાને સાંકળતા એક સરળ અભિગમની જરૂર છે ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
- અખબારી પત્રકારત્વની 'જવાબદારી અને આત્મનિયમન'ના સિદ્ધાંતો વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો: 1. તંત્રીલેખમાં જાણીબૂઝીને કરવામાં આવતી તરફદારી પત્રકારત્વની તંદુરસ્તીને હાનિ પહોંચાડે છે. 2. અખબારે પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વગર વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓ પર વિચારોની આપ-લે માટે 'ચર્ચાસ્થાન' પૂરું પાડવું જોઈએ. 3. કાયદાકીય કાર્યવાહીમાં ન હોય તેવા આક્ષેપો, જેનાથી કોઈનું ચારિત્ર્ય હણાય, તે પ્રસિદ્ધ ન કરવા એ અખબારની નૈતિક ફરજ છે. ઉપર પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
- ભારતના રાષ્ટ્રીય પોર્ટલ (India.Gov.in) વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો: 1. ભારતનું રાષ્ટ્રીય પોર્ટલ એ બધી સરકારી માહિતી, સેવાઓ અને વેબસાઇટસનું પ્રાથમિક પ્રવેશદ્વાર છે. તે કેન્દ્ર, રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે વિવિધ ભારતીય સરકારી સંસ્થાઓની સેવાઓ માટે એક જ પ્રવેશ બિંદુ છે, જેથી લોકો સરળતાથી પહોંચી શકે. 2. ભારતનું રાષ્ટ્રીય પોર્ટલ સહયોગી ધોરણે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેની સામગ્રી વિવિધ મંત્રાલયો અને વિભાગોમાંથી મેળવવામાં આવે છે. ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
- 'સારા અખબારના માપદંડ' અને 'જનસેવા' ના સંદર્ભમાં નીચેનાં વિધાનો તપાસો: 1. આર્થિક રીતે સધ્ધર અને સ્વતંત્ર રહેવા માટે સારા અખબારે સર્ક્યુલેશન અને એડ્વર્ટાઇઝિંગ વિભાગો અસરકારક રીતે ચલાવવા જરૂરી છે. 2. પત્રકારે ગુપ્તતાના અધિકારને માન આપવું જોઈએ અને જો સમાચાર સ્ત્રોત સ્પષ્ટ ન હોય તો તે વાચકોને જણાવવું જોઈએ. 3. સ્થાપિત હિતો કે સમાજવિરોધી પરિબળોની વગને ધ્યાનમાં લીધા વગર તેમનો વિરોધ કરવો એ જનસેવાનો ધર્મ છે. ઉપર પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
- ભારતની અગ્રણી વેબસાઇટસ વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો: 1. ભારતની અગ્રણી વેબસાઇટસ પર વૈશ્વિક ટેક-જાયન્ટ્સ, સ્વદેશી ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ અને આવશ્યક સરકારી સેવાઓનું વર્ચસ્વ છે. 2. 2025 દરમિયાન ભારતમાં સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલી વેબસાઇટમાં ફેસબુક પ્રથમ ક્રમાંક પર રહી હતી. ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
- ટેલિવિઝન નિર્માણના વિવિધ તબક્કાઓ (Stages of Production) વિશે નીચેનાં વિધાનો તપાસો: 1. પ્રી-પ્રોડક્શન તબક્કામાં વિચારધારા, સંશોધન અને સ્ક્રિપ્ટિંગ જેવી પાયાની તૈયારીઓ કરવામાં આવે છે. 2. પોસ્ટ-પ્રોડક્શન તબક્કામાં શૂટિંગ કરેલી સામગ્રીમાંથી દ્રશ્યો પસંદ કરી તેને ચોક્કસ ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે, જેને એડિટિંગ કહેવાય છે. 3. જો પ્રી-પ્રોડક્શન અને પ્રોડક્શન તબક્કાઓ સારી રીતે થયા હોય, તો પોસ્ટ-પ્રોડક્શન કાર્ય વધુ કઠિન બની જાય છે. 4. પ્રોડક્શન તબક્કો એ છે જ્યારે ખરેખર સ્ટુડિયોમાં અથવા લોકેશન પર શૂટિંગ કરવામાં આવે છે. ઉપર પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
- નીચેના વિધાનો ધ્યાન લો: 1. જૂની ટેક્નોલોજી પર આધારિત 'લેગસી વેબસાઇટ્સ' બહુ પારિભાષિક કરતાં અથવા જૂની સિસ્ટમમા વિશેષસે કરતાં નવી ટેક્નોલોજીમાં વિશેષસે આવગી છે. 2. 'ડિજિટલ-ફર્સ્ટ' ન્યુઝમની ભાષા પહેલા ડિજિટલ સમાચાર એટપજ કરવા પર પ્રાધાનિકતા આપે છે. તે 'પ્રિન્ટ ફર્સ્ટ'ના 'ડિજિટલ ફર્સ્ટ'માં પરિવર્તન છે અને સમાચાર સમાગમ પર 'લેગસી વેબસાઇટ્સ'ને જીવદાર સપાડી આપે છે. ઉપર પછી કયું/યા વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચા છે?